Przejdź do treści
Zdaj Matmę.BY KODILO
Powtórka maturalna · LEKCJA 3 Z 4

Korzystanie z karty wzorów

Strategie rozwiązywania zadań

◷ 18 minPoziom: podstawowy8 kroków
ZANIM ZACZNIESZ

Co będziesz umieć po tej lekcji?

Karta wzorów nie rozwiązuje zadania za ciebie. Pomaga wtedy, gdy wiesz, jakiej zależności szukasz. Nauczysz się przechodzić od pytania w zadaniu do odpowiedniego działu i wzoru.

Schemat używania karty wzorów: dział, szukana wielkość, symbole i dane.
Schemat używania karty wzorów: dział, szukana wielkość, symbole i dane.
Plan tej lekcji

Najpierw określisz temat zadania.

Potem nazwiesz wielkość, której szukasz.

Następnie znajdziesz rodzinę wzorów pasującą do sytuacji.

Sprawdzisz znaczenie symboli i warunki użycia wzoru.

Na start

Karta działa najlepiej, gdy najpierw wiesz, czego szukasz.

Nie wybieraj wzoru tylko dlatego, że zawiera litery podobne do danych.

Po tej lekcji:
  • Po tej lekcji uczeń umie szybko znaleźć potrzebny wzór w karcie wzorów, rozpoznać symbole i dopasować wzór do danych.
ZROZUM TEMAT

Wyjaśnienie krok po kroku

Każdy kolejny krok rozwija poprzedni. Po przykładach spróbuj rozwiązać pytania samodzielnie.

01WYJAŚNIENIE

Najpierw nazwij dział

Zamiast przeglądać całą kartę od początku, zaklasyfikuj zadanie. Jeśli pytanie dotyczy objętości walca, szukasz stereometrii. Jeśli sumy wyrazów, szukasz ciągów.

Dla walca o promieniu r=3 cmr=3\text{ cm} i wysokości h=10 cmh=10\text{ cm}. Oblicz objętość walca. Pytanie o objętość prowadzi do stereometrii.

Potrzebny wzór łączy VV, rr i hh.

V=πr2⋅hV=\pi r^{2}\cdot h

02WYJAŚNIENIE

Sprawdź, co oznaczają symbole

Ta sama litera może w różnych działach oznaczać coś innego. Przed podstawieniem sprawdź, czy każda dana odpowiada właściwemu symbolowi.

Stożek z oznaczeniami r, h, l i wzorem pola bocznego.
Stożek z oznaczeniami r, h, l i wzorem pola bocznego.

Pb=πrlP_b=\pi rl

We wzorze na pole boczne stożka rr oznacza promień, a ll tworzącą.

Wysokość hh nie występuje bezpośrednio w tym wzorze.

Wskazówka

Nie zamieniaj wysokości hh z tworzącą ll. To różne odcinki.

03WYJAŚNIENIE

Wzór może wymagać wcześniejszego kroku

Obliczymy promień okręgu opisanego na trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych długości pięć i dwanaście. We wzorze na promień potrzebna jest przeciwprostokątna, więc najpierw trzeba znaleźć tę brakującą długość.

Dla trójkąta prostokątnego z przyprostokątnymi 55 i 1212 najpierw liczysz przeciwprostokątną.

c2=52+122=169c^2=5^2+12^2=169

c=13c=13

Promień okręgu opisanego wynosi R=c2=132R=\frac{c}{2}=\frac{13}{2}.

Zapamiętaj

Jeśli we wzorze brakuje jednej danej, być może trzeba wykonać krok pośredni.

04WYJAŚNIENIE

Wzory podobne, ale do innych sytuacji

Na karcie znajdziesz wzory, które wyglądają podobnie. Trzeba czytać warunki zadania, żeby wybrać właściwy.

Dwa wzory na pole trójkąta dopasowane do różnych danych.
Dwa wzory na pole trójkąta dopasowane do różnych danych.

P△=12ahP_{\triangle}=\frac{1}{2}ah

P△=12absin⁡γP_{\triangle}=\frac{1}{2}ab\sin\gamma

Gdy znamy dwa boki i kąt między nimi, wygodniejszy jest wzór P=12absin⁡γP=\frac{1}{2}ab\sin\gamma.

Wskazówka

Najlepszy wzór to zwykle ten, do którego masz wszystkie potrzebne dane albo brakuje tylko jednej łatwej wielkości.

05WYJAŚNIENIE

Karta nie zastępuje rozpoznania warunku

Niektóre wzory działają tylko w określonych sytuacjach. Karta nie zdecyduje za ciebie, czy trójkąt jest prostokątny albo czy ciąg jest arytmetyczny. Sprawdzenie kilku początkowych różnic pokazuje wzór w tych danych. Aby zastosować go do dowolnego dalszego wyrazu, treść musi gwarantować, że ciąg jest arytmetyczny lub że ta reguła obowiązuje dalej.

Dla ciągu 3,7,11,15,…3,7,11,15,\ldots sprawdzamy różnice kolejnych wyrazów.

7−3=47-3=4

11−7=411-7=4

15−11=415-11=4

Różnica jest stała, więc można użyć wzoru an=a1+(n−1)ra_n=a_1+(n-1)r.

Wskazówka

Nie używaj twierdzenia Pitagorasa w dowolnym trójkącie. Wymaga trójkąta prostokątnego.

06WYJAŚNIENIE

Różne wersje tego samego wzoru

Czasem wzór można przekształcić zamiast szukać osobnego wzoru dla każdej niewiadomej. Zakładamy t>0t>0 oraz, gdy obliczamy czas dzieleniem przez prędkość, v>0v>0.

v=stv=\frac{s}{t}

Mnożymy przez tt: vt=svt=s.

Dzielimy przez vv: t=svt=\frac{s}{v}.

s=vts=vt

Zapamiętaj

Karta podaje zależność. Niewiadomą możesz wyznaczyć przez przekształcenie.

07WYJAŚNIENIE

Jednostki sprawdzają, czy wzór pasuje

Jednostki są szybkim testem sensowności. Jeśli liczysz pole, wynik powinien mieć jednostkę kwadratową. Jeśli objętość — sześcienną.

Porównanie jednostek długości, pola i objętości.
Porównanie jednostek długości, pola i objętości.

Objętość walca o r=3 cmr=3\text{ cm} i h=5 cmh=5\text{ cm} nie może mieć jednostki cm2\text{cm}^2.

V=π⋅32⋅5=45π cm3V=\pi\cdot3^2\cdot5=45\pi\text{ cm}^3

08WYJAŚNIENIE

Jak używać karty bez tracenia czasu?

Karta wzorów jest narzędziem do szybszego rozwiązania, ale najpierw trzeba wiedzieć, czego się szuka i jakie warunki muszą być spełnione.

Nazwij dział zadania.

Nazwij szukaną wielkość.

Odszukaj wzór zawierający tę wielkość.

Sprawdź, co oznacza każdy symbol.

Porównaj symbole z danymi w treści.

Jeśli czegoś brakuje, znajdź zależność potrzebną do obliczenia brakującej wielkości.

Dopiero wtedy podstaw liczby.

SPRAWDŹ SIĘ

Teraz Twoja kolej

Wybierz odpowiedź w myślach lub na kartce, a potem rozwiń rozwiązanie.

PYTANIE 01

Zadania utrwalające

W trójkącie znamy dwa boki aa, bb i kąt γ\gamma między nimi. Najbardziej bezpośredni wzór na pole to:

A

P=abP=ab

B

P=12absin⁡γP=\frac{1}{2}ab\sin\gamma

C

P=a+b+γP=a+b+\gamma

D

P=a+b2P=\frac{a+b}{2}

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: B

P=12absin⁡γP=\frac{1}{2}ab\sin\gamma

Wzór P=12absin⁡γP=\frac{1}{2}ab\sin\gamma wykorzystuje dokładnie dwa boki i kąt między nimi.

PYTANIE 02

Zadania utrwalające

Do obliczenia pola bocznego stożka ze wzoru Pb=πrlP_b=\pi rl potrzebujesz:

A

promienia i wysokości

B

wysokości i średnicy

C

promienia i tworzącej

D

tylko promienia

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: C

promienia i tworzącej

We wzorze rr oznacza promień, a ll tworzącą.

PYTANIE 03

Zadania utrwalające

Uczeń chce użyć twierdzenia Pitagorasa. Co musi najpierw sprawdzić?

A

czy trójkąt jest równoboczny

B

czy trójkąt jest prostokątny

C

czy dwa boki są równe

D

czy kąt ma 60∘60^\circ

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: B

czy trójkąt jest prostokątny

Twierdzenie Pitagorasa dotyczy trójkątów prostokątnych.

PYTANIE 04

Zadania utrwalające

Jeśli we wzorze V=Pp⋅HV=P_{p}\cdot H szukasz HH, to:

A

H=V⋅PpH=V\cdot P_{p}

B

H=VPpH=\frac{V}{P_{p}}

C

H=PpVH=\frac{P_{p}}{V}

D

H=V−PpH=V-P_{p}

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: B

H=VPpH=\frac{V}{P_{p}}

Dzielimy obie strony równania V=Pp⋅HV=P_{p}\cdot H przez PpP_{p}.

NA KONIEC

Podsumowanie

Najpierw rozpoznaj dział i szukaną wielkość, potem sprawdź symbole, warunki użycia wzoru i jednostki. Karta wzorów pomaga, ale nie zastępuje rozumienia treści.

Zapamiętaj

Wzór może wymagać wcześniejszego obliczenia brakującej wielkości.

Wzory można przekształcać, jeśli szukasz innej niewiadomej.