Przejdź do treści
Zdaj Matmę.BY KODILO
Powtórka maturalna · LEKCJA 1 Z 4

Jak czytać treść zadania i wybierać dane

Strategie rozwiązywania zadań

◷ 18 minPoziom: podstawowy7 kroków
ZANIM ZACZNIESZ

Co będziesz umieć po tej lekcji?

Nauczysz się rozkładać treść zadania na konkretne informacje matematyczne. Zamiast od razu szukać wzoru, najpierw ustalisz, o co pytają, jakie dane są potrzebne i jakie zależności łączą te dane.

Plan tej lekcji

Najpierw znajdziesz dokładnie to, czego masz szukać.

Potem oddzielisz dane liczbowe od warunków.

Następnie zapiszesz zależności wynikające ze słów takich jak „o”, „razy” i „procent”.

Na końcu odrzucisz informacje, które nie wpływają na wynik.

Na start

Najpierw pytanie, potem dane, dopiero potem rachunki.

Nie każda liczba z treści musi być użyta.

Po tej lekcji:
  • Po tej lekcji uczeń umie wyłuskać z treści zadania dane, niewiadomą, warunki i zależności potrzebne do rozwiązania.
ZROZUM TEMAT

Wyjaśnienie krok po kroku

Każdy kolejny krok rozwija poprzedni. Po przykładach spróbuj rozwiązać pytania samodzielnie.

01WYJAŚNIENIE

Zacznij od ostatniego pytania

W długim zadaniu najpierw przeczytaj końcowe pytanie. Dzięki temu wiesz, czego szukasz i które informacje są naprawdę potrzebne.

Sklep kupił 8080 plecaków po 120 zł120\text{ zł}, sprzedał 6060 po 150 zł150\text{ zł}, a resztę po 130 zł130\text{ zł}. Jaki był przychód ze sprzedaży plecaków? Pytanie dotyczy przychodu, więc cena zakupu nie jest potrzebna.

60⋅150+20⋅130=1160060\cdot150+20\cdot130=11600

Cena zakupu byłaby potrzebna do zysku, nie do przychodu.

Wskazówka

Nie próbuj używać każdej liczby tylko dlatego, że pojawia się w treści.

02WYJAŚNIENIE

Dane, niewiadoma i warunki

Rozważmy zadanie: obwód prostokąta wynosi trzydzieści cztery centymetry, a dłuższy bok jest o pięć centymetrów dłuższy od krótszego. Trzeba obliczyć długości boków. Dane to informacje, które już znasz, niewiadoma to szukana wielkość, a warunek opisuje zależność między wielkościami.

Prostokąt z bokami x i x plus 5 oraz obwodem 34 cm.
Prostokąt z bokami x i x plus 5 oraz obwodem 34 cm.

Krótszy bok oznaczamy przez xx, a dłuższy przez x+5x+5.

2x+2(x+5)=342x+2(x+5)=34

Z równania dostajemy x=6x=6, więc dłuższy bok ma 11 cm11\text{ cm}.

Zapamiętaj

Zdanie „o 5 cm5\text{ cm} dłuższy” daje zależność, a nie gotową długość.

03WYJAŚNIENIE

Słowa, które zmieniają zapis

Kilka słów w treści decyduje o działaniu. Najczęstszy błąd to pomylenie „o ile” z „ile razy”.

Przykłady tłumaczenia słów z treści na zapis algebraiczny.
Przykłady tłumaczenia słów z treści na zapis algebraiczny.

„o 55 więcej” oznacza x+5x+5.

„o 55 mniej” oznacza x−5x-5.

„33 razy tyle” oznacza 3x3x.

„połowa liczby” oznacza x2\frac{x}{2}.

„o 20%20\% więcej” oznacza 1,2x1{,}2x, a „o 20%20\% mniej” oznacza 0,8x0{,}8x.

Wskazówka

Wzrost o 20%20\% nie oznacza dodania liczby 2020. Procent odnosi się do całości.

04WYJAŚNIENIE

Jednostki też są częścią danych

Rowerzysta jedzie z prędkością siedemdziesięciu dwóch kilometrów na godzinę przez dwadzieścia minut. Obliczymy przebytą drogę, więc przed rachunkiem musimy zapisać czas i prędkość w zgodnych jednostkach.

s=vts=vt

Prędkość 72kmh72\frac{\text{km}}{\text{h}} i czas 2020 minut trzeba ujednolicić.

20 min=13 h20\text{ min}=\frac{1}{3}\text{ h}

s=72⋅13=24 kms=72\cdot\frac{1}{3}=24\text{ km}

Zapamiętaj

Wynik powinien mieć jednostkę odpowiadającą pytaniu.

05WYJAŚNIENIE

Tabela albo rysunek porządkuje dane

Sprzedano pięćdziesiąt biletów: normalne po trzydzieści złotych i ulgowe po osiemnaście złotych. Łączny przychód wyniósł tysiąc sto czterdzieści złotych. Obliczymy liczbę biletów normalnych, porządkując dane w tabeli.

Tabela porządkująca bilety normalne i ulgowe.
Tabela porządkująca bilety normalne i ulgowe.

Liczbę biletów normalnych oznaczamy przez xx, a ulgowych przez 50−x50-x.

30x+18(50−x)=114030x+18(50-x)=1140

Z równania dostajemy x=20x=20, czyli sprzedano 2020 biletów normalnych.

06WYJAŚNIENIE

Dane ukryte w nazwie figury

Kwadrat ma przekątną długości sześć pierwiastków z dwóch centymetrów. Oblicz bok kwadratu. W geometrii część informacji wynika z nazwy figury: kwadrat ma wszystkie boki równe i kąty proste.

Kwadrat ma wszystkie boki równe i kąty proste.

Dla kwadratu o boku aa przekątna ma długość a2a\sqrt{2}.

Jeśli przekątna wynosi 62 cm6\sqrt{2}\text{ cm}, to a2=62a\sqrt{2}=6\sqrt{2}, więc a=6 cma=6\text{ cm}.

Zapamiętaj

Nazwa figury albo bryły może być pełnoprawną informacją matematyczną.

07WYJAŚNIENIE

Szybki schemat czytania zadania

Jeśli zadanie wygląda na długie, nie zaczynaj od losowego wzoru. Najpierw uporządkuj informacje, a dopiero potem wybierz metodę.

Przeczytaj pytanie i nazwij niewiadomą.

Wypisz liczby razem z jednostkami.

Zaznacz słowa opisujące zależności: „o”, „razy”, „procent”, „razem”, „różnica”.

Sprawdź, czy z nazwy figury albo funkcji wynikają dodatkowe własności.

Odrzuć dane, które nie wpływają na pytanie.

Dopiero teraz wybierz wzór, równanie albo inną metodę.

Wskazówka

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, zapisz jednym zdaniem: „Szukam...”.

SPRAWDŹ SIĘ

Teraz Twoja kolej

Wybierz odpowiedź w myślach lub na kartce, a potem rozwiń rozwiązanie.

PYTANIE 01

Zadania utrwalające

Prostokąt ma obwód 40 cm40\text{ cm}, a jeden bok ma długość 6 cm6\text{ cm}. Która zależność jest potrzebna do obliczenia drugiego boku?

A

2a+2b=402a+2b=40

B

ab=40ab=40

C

a2+b2=40a^2+b^2=40

D

a+b2=40\frac{a+b}{2}=40

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: A

2a+2b=402a+2b=40

Obwód prostokąta wynosi 2a+2b2a+2b, więc ta zależność pozwala znaleźć drugi bok.

PYTANIE 02

Zadania utrwalające

Liczba xx została zwiększona o 25%25\%. Nowa wartość to:

A

x+25x+25

B

0,25x0{,}25x

C

1,25x1{,}25x

D

25x25x

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: C

1,25x1{,}25x

Po zwiększeniu o 25%25\% mamy 125%=1,25125\%=1{,}25 wartości początkowej.

PYTANIE 03

Zadania utrwalające

Jeśli pytanie dotyczy tylko przychodu sklepu, cena zakupu produktu:

A

zawsze musi być dodana

B

zawsze musi być odjęta

C

może być informacją zbędną

D

musi być pomnożona przez cenę sprzedaży

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: C

może być informacją zbędną

Przychód zależy od liczby sprzedanych produktów i ceny sprzedaży. Cena zakupu jest potrzebna do kosztu albo zysku.

PYTANIE 04

Zadania utrwalające

Rowerzysta jedzie 18kmh18\frac{\text{km}}{\text{h}} przez 3030 minut. Jaką drogę pokona?

A

6 km6\text{ km}

B

9 km9\text{ km}

C

18 km18\text{ km}

D

36 km36\text{ km}

Sprawdź odpowiedź
Poprawna odpowiedź: B

9 km9\text{ km}

30 min=12 h30\text{ min}=\frac{1}{2}\text{ h}, więc s=18⋅12=9 kms=18\cdot\frac{1}{2}=9\text{ km}.

NA KONIEC

Podsumowanie

Najpierw ustal, czego dokładnie szukasz. Oddziel dane liczbowe od zależności, pilnuj jednostek i pamiętaj, że część informacji może wynikać z nazwy figury albo być zbędna.

Zapamiętaj

Słowa „o”, „razy” i „procent” prowadzą do różnych zapisów matematycznych.

Przy wielu danych warto zrobić tabelę, schemat albo rysunek.

Dopiero po uporządkowaniu treści wybieraj wzór lub równanie.