Co będziesz umieć po tej lekcji?
Nauczysz się rozkładać treść zadania na konkretne informacje matematyczne. Zamiast od razu szukać wzoru, najpierw ustalisz, o co pytają, jakie dane są potrzebne i jakie zależności łączą te dane.
Najpierw znajdziesz dokładnie to, czego masz szukać.
Potem oddzielisz dane liczbowe od warunków.
Następnie zapiszesz zależności wynikające ze słów takich jak „o”, „razy” i „procent”.
Na końcu odrzucisz informacje, które nie wpływają na wynik.
Najpierw pytanie, potem dane, dopiero potem rachunki.
Nie każda liczba z treści musi być użyta.
- Po tej lekcji uczeń umie wyłuskać z treści zadania dane, niewiadomą, warunki i zależności potrzebne do rozwiązania.
Wyjaśnienie krok po kroku
Każdy kolejny krok rozwija poprzedni. Po przykładach spróbuj rozwiązać pytania samodzielnie.
Zacznij od ostatniego pytania
W długim zadaniu najpierw przeczytaj końcowe pytanie. Dzięki temu wiesz, czego szukasz i które informacje są naprawdę potrzebne.
Sklep kupił plecaków po , sprzedał po , a resztę po . Jaki był przychód ze sprzedaży plecaków? Pytanie dotyczy przychodu, więc cena zakupu nie jest potrzebna.
Cena zakupu byłaby potrzebna do zysku, nie do przychodu.
Nie próbuj używać każdej liczby tylko dlatego, że pojawia się w treści.
Dane, niewiadoma i warunki
Rozważmy zadanie: obwód prostokąta wynosi trzydzieści cztery centymetry, a dłuższy bok jest o pięć centymetrów dłuższy od krótszego. Trzeba obliczyć długości boków. Dane to informacje, które już znasz, niewiadoma to szukana wielkość, a warunek opisuje zależność między wielkościami.

Krótszy bok oznaczamy przez , a dłuższy przez .
Z równania dostajemy , więc dłuższy bok ma .
Zdanie „o dłuższy” daje zależność, a nie gotową długość.
Słowa, które zmieniają zapis
Kilka słów w treści decyduje o działaniu. Najczęstszy błąd to pomylenie „o ile” z „ile razy”.

„o więcej” oznacza .
„o mniej” oznacza .
„ razy tyle” oznacza .
„połowa liczby” oznacza .
„o więcej” oznacza , a „o mniej” oznacza .
Wzrost o nie oznacza dodania liczby . Procent odnosi się do całości.
Jednostki też są częścią danych
Rowerzysta jedzie z prędkością siedemdziesięciu dwóch kilometrów na godzinę przez dwadzieścia minut. Obliczymy przebytą drogę, więc przed rachunkiem musimy zapisać czas i prędkość w zgodnych jednostkach.
Prędkość i czas minut trzeba ujednolicić.
Wynik powinien mieć jednostkę odpowiadającą pytaniu.
Tabela albo rysunek porządkuje dane
Sprzedano pięćdziesiąt biletów: normalne po trzydzieści złotych i ulgowe po osiemnaście złotych. Łączny przychód wyniósł tysiąc sto czterdzieści złotych. Obliczymy liczbę biletów normalnych, porządkując dane w tabeli.

Liczbę biletów normalnych oznaczamy przez , a ulgowych przez .
Z równania dostajemy , czyli sprzedano biletów normalnych.
Dane ukryte w nazwie figury
Kwadrat ma przekątną długości sześć pierwiastków z dwóch centymetrów. Oblicz bok kwadratu. W geometrii część informacji wynika z nazwy figury: kwadrat ma wszystkie boki równe i kąty proste.
Kwadrat ma wszystkie boki równe i kąty proste.
Dla kwadratu o boku przekątna ma długość .
Jeśli przekątna wynosi , to , więc .
Nazwa figury albo bryły może być pełnoprawną informacją matematyczną.
Szybki schemat czytania zadania
Jeśli zadanie wygląda na długie, nie zaczynaj od losowego wzoru. Najpierw uporządkuj informacje, a dopiero potem wybierz metodę.
Przeczytaj pytanie i nazwij niewiadomą.
Wypisz liczby razem z jednostkami.
Zaznacz słowa opisujące zależności: „o”, „razy”, „procent”, „razem”, „różnica”.
Sprawdź, czy z nazwy figury albo funkcji wynikają dodatkowe własności.
Odrzuć dane, które nie wpływają na pytanie.
Dopiero teraz wybierz wzór, równanie albo inną metodę.
Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, zapisz jednym zdaniem: „Szukam...”.
Teraz Twoja kolej
Wybierz odpowiedź w myślach lub na kartce, a potem rozwiń rozwiązanie.
Zadania utrwalające
Prostokąt ma obwód , a jeden bok ma długość . Która zależność jest potrzebna do obliczenia drugiego boku?
Sprawdź odpowiedź
Obwód prostokąta wynosi , więc ta zależność pozwala znaleźć drugi bok.
Zadania utrwalające
Liczba została zwiększona o . Nowa wartość to:
Sprawdź odpowiedź
Po zwiększeniu o mamy wartości początkowej.
Zadania utrwalające
Jeśli pytanie dotyczy tylko przychodu sklepu, cena zakupu produktu:
zawsze musi być dodana
zawsze musi być odjęta
może być informacją zbędną
musi być pomnożona przez cenę sprzedaży
Sprawdź odpowiedź
może być informacją zbędną
Przychód zależy od liczby sprzedanych produktów i ceny sprzedaży. Cena zakupu jest potrzebna do kosztu albo zysku.
Zadania utrwalające
Rowerzysta jedzie przez minut. Jaką drogę pokona?
Sprawdź odpowiedź
, więc .
Podsumowanie
Najpierw ustal, czego dokładnie szukasz. Oddziel dane liczbowe od zależności, pilnuj jednostek i pamiętaj, że część informacji może wynikać z nazwy figury albo być zbędna.
Słowa „o”, „razy” i „procent” prowadzą do różnych zapisów matematycznych.
Przy wielu danych warto zrobić tabelę, schemat albo rysunek.
Dopiero po uporządkowaniu treści wybieraj wzór lub równanie.