Co będziesz umieć po tej lekcji?
W tej lekcji nauczysz się układać równania z proporcjonalności odwrotnej w zadaniach tekstowych. Będziesz szukać stałego iloczynu: liczba pracowników razy czas, prędkość razy czas albo liczba maszyn razy czas pracy.
Najpierw rozpoznasz, czy sytuacja jest odwrotnie proporcjonalna.
Potem ułożysz stały iloczyn z danych w zadaniu.
Następnie obliczysz brakującą wartość.
Na końcu sprawdzisz, czy wynik ma sens w treści zadania.
W proporcjonalności odwrotnej najważniejszy jest stały iloczyn.
Jeśli jedna wielkość rośnie, druga maleje tak, żeby wykonać tę samą pracę, drogę albo zadanie.
- rozwiązywać zadania tekstowe, w których iloczyn dwóch wielkości jest stały
Wyjaśnienie krok po kroku
Każdy kolejny krok rozwija poprzedni. Po przykładach spróbuj rozwiązać pytania samodzielnie.
Jak rozpoznać proporcjonalność odwrotną w treści?
Szukaj sytuacji, w której całkowita wielkość pozostaje stała. Jeśli droga jest stała, to większa prędkość oznacza krótszy czas. Jeśli praca jest stała, to więcej osób oznacza krótszy czas.
Stała droga: .
Stała praca: liczba osób czas ta sama praca.
Stała liczba produktów: liczba maszyn czas ta sama produkcja.
Stała powierzchnia prostokąta: długość szerokość ta sama powierzchnia.
Samochód ma przejechać tę samą trasę. Czy czas przejazdu jest odwrotnie proporcjonalny do prędkości?
Dla stałej trasy mamy wzór .
Jeśli droga się nie zmienia, to iloczyn jest stały.
Gdy prędkość rośnie, czas musi maleć.
Czas przejazdu jest odwrotnie proporcjonalny do prędkości przy stałej drodze.
Zadanie o pracownikach
Przy tej samej pracy liczba pracowników i czas pracy są odwrotnie proporcjonalne, jeśli każdy pracuje w tym samym tempie. Iloczyn „pracownicy razy godziny” zostaje stały.
pracowników wykonuje zlecenie w godzin. Ile godzin potrzebuje pracowników pracujących w tym samym tempie?
Stała praca to iloczyn liczby pracowników i czasu.
Dla pierwszej sytuacji: pracownicogodzin.
Dla pracowników zapisujemy .
Dzielimy przez : .
pracowników wykona zlecenie w godziny.
Nie układaj proporcji „na krzyż” bez myślenia. Najpierw nazwij stały iloczyn: tutaj to praca równa pracownicogodzin.
Zadanie o prędkości i czasie
Gdy droga jest stała, prędkość i czas są odwrotnie proporcjonalne. Iloczyn prędkości i czasu to droga.
Trasę przejechano w godziny z prędkością . Ile czasu zajmie ta sama trasa przy prędkości ?
Najpierw obliczamy stałą drogę: km.
Dla nowej prędkości zapisujemy .
Dzielimy przez : .
Przy prędkości ta sama trasa zajmie godziny.
Uwaga: Większa prędkość nie oznacza większego czasu. Przy tej samej drodze większa prędkość skraca czas.
Zadanie o maszynach
Jeśli maszyny pracują z taką samą wydajnością, to liczba maszyn i czas wykonania tej samej pracy są odwrotnie proporcjonalne.

maszyny produkują partię elementów w godzin. Ile godzin potrzebuje takich samych maszyn?
Stała produkcja odpowiada iloczynowi liczby maszyn i czasu.
Dla maszyn: maszynogodzin.
Dla maszyn zapisujemy .
Dzielimy przez : .
maszyn wykona tę samą partię w godzin.
Zadanie z prostokątem o stałym polu
Jeśli pole prostokąta jest stałe, to długość i szerokość są odwrotnie proporcjonalne. Gdy jeden bok zwiększymy, drugi musi się zmniejszyć, żeby pole się nie zmieniło.

Prostokąt ma pole . Jeden bok ma długość . Jaką długość ma drugi bok?
Pole prostokąta jest iloczynem boków.
Zapisujemy .
Dzielimy przez : .
Drugi bok ma długość . Iloczyn boków daje stałe pole .
Kiedy to nie jest proporcjonalność odwrotna?
Nie każda sytuacja, w której jedna wielkość maleje, jest proporcjonalnością odwrotną. Musi być stały iloczyn. Jeśli iloczyn się zmienia, zależność może być malejąca, ale nie odwrotnie proporcjonalna.
Sprawdź, czy pary , , opisują proporcjonalność odwrotną.
Dla pierwszej pary: .
Dla drugiej pary: .
Dla trzeciej pary: .
Iloczyn nie jest stały.
Wartość maleje, ale zależność nie jest proporcjonalnością odwrotną.
Uwaga: Samo zdanie „jedno rośnie, drugie maleje” nie wystarcza. W proporcjonalności odwrotnej iloczyn musi być taki sam.
Zadanie z zaokrągleniem sensownej odpowiedzi
W zadaniach praktycznych wynik może wyjść ułamkowy, ale odpowiedź musi pasować do treści. Jeśli pytamy o liczbę osób, maszyn lub pojemników, zwykle potrzebna jest liczba całkowita.
pracowników wykonuje pracę w dni. Ilu pracowników potrzeba, żeby wykonać tę pracę w co najwyżej dni?
Stała praca wynosi pracownikodni.
Jeśli pracowników jest , a czas ma wynosić co najwyżej dni, to .
Dzielimy przez : .
Liczba pracowników musi być całkowita.
Potrzeba co najmniej pracowników.
pracowników wykonałoby mniej niż pracownikodni w dni, więc trzeba zatrudnić .
Przy warunku „w co najwyżej tyle dni” liczba pracowników musi być wystarczająco duża, więc wynik ułamkowy zaokrąglasz w górę.
Teraz Twoja kolej
Wybierz odpowiedź w myślach lub na kartce, a potem rozwiń rozwiązanie.
osoby wykonują pracę w godzin. Ile czasu potrzebuje osób pracujących w tym samym tempie?
h
h
h
h
Sprawdź odpowiedź
h
Stała praca to . Dla osób mamy , więc godzin.
Samochód jedzie trasę km. Ile czasu zajmie przejazd z prędkością ?
h
h
h
h
Sprawdź odpowiedź
h
Korzystamy z . Mamy , więc godziny.
Pole prostokąta wynosi . Jeden bok ma długość . Drugi bok ma długość:
Sprawdź odpowiedź
Pole to iloczyn boków: , więc .
Który opis najlepiej pasuje do proporcjonalności odwrotnej?
Im więcej kilogramów jabłek, tym większy koszt przy stałej cenie za kilogram.
Im dłuższy bok kwadratu, tym większe pole.
Im większa prędkość na tej samej trasie, tym krótszy czas przejazdu.
Im więcej godzin pracy, tym większe wynagrodzenie przy stałej stawce.
Sprawdź odpowiedź
Im większa prędkość na tej samej trasie, tym krótszy czas przejazdu.
Przy stałej trasie iloczyn prędkości i czasu jest stały, więc prędkość i czas są odwrotnie proporcjonalne.
Najkrótsze podsumowanie metod
W zadaniach z proporcjonalnością odwrotną szukaj stałego iloczynu:
Typowe stałe iloczyny to:
Po obliczeniu wyniku sprawdź sens odpowiedzi. Jeśli chodzi o liczbę osób, maszyn albo opakowań, wynik musi być liczbą całkowitą.